Chỉ trong 1 tuần, giá xăng Việt Nam tăng gần 11.000 đồng/lít. Cuộc chiến cách mình nửa vòng trái đất, nhưng hệ quả thì nằm ngay trong bữa cơm trưa của người lao động.
Mình thử lần theo chuỗi domino cho anh em dễ hình dung.
Giá xăng RON95 từ 15h ngày 7/3 đã vượt 27.000 đồng/lít, tăng gần 4.700 đồng chỉ trong một kỳ điều hành. Dầu diesel tăng hơn 7.200 đồng/lít. Đây là mức tăng kỷ lục, tương đương giai đoạn xung đột Nga-Ukraine năm 2022.
Diesel tăng nghĩa là gì? Nghĩa là chi phí vận chuyển tăng. Xe tải chở rau từ Đà Lạt về Sài Gòn, xe chở hải sản từ miền Trung vào, xe container chở nguyên liệu cho nhà máy. Tất cả đều chạy bằng diesel. Chi phí logistics tăng, giá đầu vào tăng, doanh nghiệp buộc phải tăng giá bán hoặc chấp nhận giảm biên lợi nhuận. Với SMEs biên lợi nhuận vốn đã mỏng, thêm vài phần trăm chi phí vận chuyển là đủ lệch cả bài toán kinh doanh.
Rồi từ doanh nghiệp, nó chảy xuống bữa cơm của người lao động. Giá thịt tăng vì chi phí vận chuyển. Giá rau tăng vì xe tải tốn thêm tiền dầu. Giá gạo, giá trứng, tất cả đều nhích lên. Mỗi thứ nhích một chút, nhưng cộng lại thì bữa cơm 35.000 đồng bây giờ phải 40.000, rồi 45.000. Lương thì vẫn vậy. Có khi còn giảm vì tác động của thị trường và … AI
Có một ví dụ rất gần mà ai cũng thấy: mở app GrabFood đặt đồ ăn trưa, thời gian chờ lâu hơn bình thường, hoặc không tìm được tài xế. Lý do đơn giản: xăng tăng gần quá nhanh trong 1 tuần, mỗi cuốc chạy tài xế tốn thêm tiền xăng nhưng cước không tăng kịp. Chạy nhiều lỗ nhiều. Nhiều tài xế chọn nghỉ chờ, hoặc chỉ nhận đơn gần. Kết quả là người đặt đồ ăn chờ lâu hơn, phí giao tăng, hoặc đơn giản là không có ai giao.
Đó chỉ là một ví dụ nhỏ, nhưng nó phản ánh cả một chuỗi cung ứng đang bị siết lại.
Với anh em đang điều hành doanh nghiệp, đặc biệt F&B, bán lẻ, ecom: đây là lúc phải ngồi lại nhìn kỹ cấu trúc chi phí. Một số cửa hàng xăng dầu tại Hà Nội, TP HCM đã treo biển hết hàng hoặc hạn chế lượng đổ nhiên liệu. Tình hình có thể chưa dừng lại ở đây.
Không ai biết cuộc chiến kéo dài bao lâu. Nhưng có những việc mình kiểm soát được: rà soát chi phí logistics, đàm phán lại hợp đồng vận chuyển, tối ưu tuyến giao hàng, và quan trọng nhất là đừng chờ “giá giảm rồi tính”. Vì mỗi tuần chờ là mỗi tuần biên lợi nhuận bị gặm.
Phàm kinh doanh, biến động bên ngoài không kiểm soát được, nhưng cách mình phản ứng thì hoàn toàn nằm trong tay mình.